W niewielkiej mazowieckiej wsi Borkowice, niedaleko Przysuchy, stoi kościół, który łączy w sobie dwie epoki – neogotycką fasadę i późnobarokowe wnętrze. To miejsce z ponad siedmiusetletnią historią parafii, gdzie można zobaczyć unikatową ołowianą rzeźbę świętego oraz posłuchać opowieści o królewskich polowaniach. Dla miłośników zabytków sakralnych i spokojnych zakątków Mazowsza to propozycja wartej uwagi.

Historia kościoła w Borkowicach – od drewna do neogotycznej bryły

Parafia w Borkowicach to jedna z najstarszych w regionie. Jej początki sięgają 1309 roku, kiedy Mikołaj Dunin, ówczesny dziedzic wsi i kasztelan ciechanowski, uposażył pierwszy kościół parafialny pod wezwaniem Świętego Krzyża i świętego Mateusza. W 1365 roku krakowski biskup Bodzanta oficjalnie erygował parafię, wyznaczając jedenaście wsi, które miały do niej należeć.

Pierwsza świątynia była drewniana i przetrwała aż do czasów wojen szwedzkich w XVII wieku. Po jej zniszczeniu w 1722 roku wzniesiono drugi drewniany kościół z fundacji Jana Gibboniego, stolnika mścisławskiego. Kolejna, trzecia drewniana budowla powstała w 1828 roku i służyła jako tymczasowa świątynia na czas budowy murowanego gmachu.

Obecny kościół powstawał przez szesnaście lat – od 1829 do 1845 roku. Fundatorami byli Katarzyna i Antoni Małachowscy wraz z synem Onufrym. Projekt przygotowali dwaj wybitni architekci tamtych czasów: Franciszek Maria Lanci i Henryk Marconi. Świątynia została poświęcona 20 września 1846 roku przez biskupa Józefa Joachima Goldtmana.

Kościół w Borkowicach to nietypowe połączenie stylów – z zewnątrz prezentuje się jako budowla neogotycka, podczas gdy wnętrze utrzymane jest w stylistyce późnobarokowej. Takie rozwiązanie było rzadkością w architekturze sakralnej XIX wieku.

Co zobaczyć we wnętrzu świątyni

Wnętrze kościoła podzielone jest na trzy nawy. Główną atrakcją jest ołtarz główny z barokowym krucyfiksem z przełomu XVII i XVIII wieku, przedstawiającym ukrzyżowanego Chrystusa. To dzieło o dużej wartości artystycznej, które przetrwało kilka stuleci.

W lewym ołtarzu bocznym wisi obraz Matki Boskiej Nieustającej Pomocy, otaczany czcią przez miejscowych wiernych. Jednak prawdziwą perełką kościoła jest prawa strona nawy – tam znajduje się ołowiana figura świętego Antoniego Padewskiego.

Historia tej rzeźby jest fascynująca. W 1646 roku górnik imieniem Hilary Mala wykopał na kieleckiej Karczówce trzy bryły ołowiu. Z jednej z nich powstała właśnie ta figura, która trafiła do Borkowic. Od tamtej pory święty Antoni jest szczególnie czczony w tej parafii, a odpust ku jego czci, obchodzony 13 czerwca, to jedno z najważniejszych wydarzeń w lokalnym kalendarzu liturgicznym.

Krakowa Góra i legenda o Kazimierzu Wielkim

Zwiedzając okolicę, warto wybrać się na niedalekią Krakową Górę. To wzniesienie otoczone lasami, z którym związana jest lokalna legenda. Według miejscowego podania król Kazimierz Wielki podczas polowania w tych stronach zabłądził w gęstych lasach. Gdy w końcu dotarł na szczyt wzgórza, widok okolicznych pól i lasów tak go zachwycił, że przypomniał mu panoramę z wawelskiego zamku – stąd nazwa Krakowa Góra.

Na wzniesieniu stoi pamiątkowa kaplica, wystawiona w 1933 roku przez księdza Jana Wiśniewskiego. Uczczono nią 250. rocznicę zwycięstwa króla Jana III Sobieskiego nad Turkami pod Wiedniem. Dziś to miejsce przyciąga nie tylko pielgrzymów, ale też turystów – z punktu widokowego roztacza się ładny widok na okolicę.

Od klasztoru Sióstr Misjonarek świętego Benedykta w Borkowicach prowadzi oryginalna droga krzyżowa, której ostatnia stacja znajduje się właśnie na Krakowej Górze. W ostatnią niedzielę maja organizowana jest tu Majówka – lokalne święto z procesją i nabożeństwem w plenerze.

Ksiądz Jan Wiśniewski i jego związek z Borkowicami

Mówiąc o Borkowicach, nie sposób pominąć postaci księdza Jana Wiśniewskiego – historyka, badacza dziejów Kościoła na Mazowszu i proboszcza tej parafii. To właśnie on w 1933 roku wzniósł kaplicę na Krakowej Górze. Jego zbiory historyczne dały początek radomskiemu muzeum.

W ścianie frontowej kościoła oraz nad plebanią znajdują się tablice ufundowane przez księdza Wiśniewskiego. Główna ulica w Borkowicach nosi jego imię, a lokalna społeczność pamięta o jego zasługach dla parafii i regionu.

Dla kogo jest kościół w Borkowicach

To miejsce spodoba się przede wszystkim miłośnikom architektury sakralnej i historii. Kościół to nie tylko zabytek, ale też żywa parafia z bogatymi tradycjami. Warto odwiedzić go podczas odpustu świętego Antoniego w czerwcu – wtedy można poczuć atmosferę lokalnych uroczystości.

Rodziny z dziećmi mogą połączyć wizytę w kościele ze spacerem na Krakową Górę. Tam jest zadaszona przystań dla turystów, więc można odpocząć i podziwiać widoki. Trasa drogi krzyżowej to łatwy spacer, dostępny także dla mniej wprawionych.

Osoby zainteresowane tradycjami ludowymi i legendami również znajdą tu coś dla siebie. Opowieść o Kazimierzu Wielkim i Krakowej Górze to jeden z tych regionalnych mitów, które dodają miejscu charakteru.

Praktyczne informacje – jak zwiedzić kościół w Borkowicach

Dostępność: Kościół jest czynny codziennie, najlepiej odwiedzić go poza godzinami mszy świętych. W niedziele i uroczystości msze odbywają się o godzinie 8:30, 10:00, 12:00 i 16:00. W dni powszednie warto wcześniej sprawdzić aktualny rozkład nabożeństw.

Wstęp: Wstęp do kościoła jest bezpłatny. To czynna świątynia, więc obowiązują zasady stosownego zachowania i ubioru.

Dojazd: Borkowice leżą w powiecie przysuskim, około 15 kilometrów od Przysuchy i 30 kilometrów od Radomia. Dojazd własnym samochodem jest najwygodniejszy – wieś ma połączenie z drogą wojewódzką. Parking znajduje się przy kościele. Dojazd komunikacją publiczną jest możliwy, ale wymaga przesiadki w Przysusze.

Czas zwiedzania: Na spokojne obejrzenie kościoła wystarczy 20-30 minut. Jeśli planuje się również spacer na Krakową Górę i przejście drogi krzyżowej, warto zarezerwować około 1,5-2 godziny.

W okolicy: W Borkowicach znajduje się też zabytkowy spichlerz oraz kilka figur sakralnych – świętego Jana Nepomucena i Jezusa Chrystusa. Można je zobaczyć podczas krótkiego spaceru po wsi. Klasztor Sióstr Misjonarek świętego Benedykta z 1999 roku to kolejny punkt na mapie lokalnych atrakcji.

Kontakt: Parafia Świętego Krzyża w Borkowicach, ul. Ks. Jana Wiśniewskiego 13, 26-422 Borkowice, telefon: 48 675 79 25, e-mail: [email protected]