W niewielkim miasteczku Gowarczów, niespełna 10 kilometrów na północ od Końskich, stoi kościół, który pamięta czasy, gdy to miejsce dopiero otrzymywało prawa miejskie. Świątynia Świętych Apostołów Piotra i Pawła to połączenie kilku epok – od gotyckiego prezbiterium po dwudziestowieczną nawę – i jedno z ciekawszych miejsc dla miłośników historii sakralnej w regionie świętokrzyskim.

Choć z zewnątrz może wydawać się typowym kościołem prowincjonalnym, wnętrze kryje prawdziwe skarby. Freski na sklepieniu, renesansowy ołtarz z XVII wieku, a przede wszystkim marmurowy nagrobek fundatorów – wszystko to sprawia, że warto zjechać z głównej drogi i poświęcić pół godziny na zwiedzanie.

Historia kościoła w Gowarczowie

Pierwsza murowana świątynia w tym miejscu istniała już w 1511 roku, choć parafia działała tu znacznie wcześniej – jeszcze w XIV wieku był drewniany kościół. Najstarsza zachowana część obecnej budowli to gotyckie prezbiterium, które może pochodzić nawet z XIV stulecia.

Prawdziwy rozkwit przyszedł w 1640 roku, kiedy Aleksander Korycińskii – chorąży krakowski – wraz z żoną Zofią ze Zborowskich postanowili rozbudować świątynię. Dobudowano wtedy dwie kaplice boczne od północy i południa, a pod nimi urządzono krypty grobowe dla rodziny fundatorów. To właśnie Korycińscy zostawili po sobie najcenniejszy zabytek w kościele – przepiękny nagrobek z chęcińskiego marmuru.

W 1767 roku nieszczęście – kościół strawił pożar. Odbudowę finansował Józef Jabłonowski, a nową świątynię konsekrowano w 1778 roku. Ostatnia wielka przebudowa miała miejsce na początku XX wieku, w latach 1902-1904, kiedy dobudowano obecną nawę, chór i charakterystyczne wieże.

Miasto Gowarczów otrzymało prawa miejskie już w 1430 roku z rąk samego króla Władysława Jagiełły. Choć później status ten utracono, historia parafialna nigdy nie uległa przerwaniu.

Co zobaczyć we wnętrzu świątyni

Główny ołtarz to konstrukcja z cegły i gipsu, typowa dla renesansu. Zwrócony na wschód, ozdobiony czterema figurami i pilastrami. W centralnym miejscu znajduje się figura Serca Pana Jezusa, po bokach święci patronowie – Piotr i Paweł, a u góry Matka Boska z otwartym sercem.

Sklepienie prezbiterium zdobią starożytne freski. Nie są może w idealnym stanie, ale ich wiek i fakt, że przetrwały pożar z XVIII wieku, robi wrażenie.

Od strony północnej mieści się kaplica Matki Boskiej z ołtarzem rzeźbionym w dębie. Figura Maryi ubrana jest w srebrną, pozłacaną suknię – szczegół, który przykuwa wzrok zwłaszcza gdy pada na niego światło z okien. Korony nad Matką Boską i Dzieciątkiem również są wyzłacane.

Nagrobek Korycińskich – perełka renesansowego rzemiosła

W bocznej nawie stoi najcenniejszy zabytek całego kościoła – nagrobek z 1649 roku. To piętrowa konstrukcja z chęcińskiego marmuru, przedstawiająca leżące postacie Aleksandra i Zofii Korycińskich, fundatorów rozbudowy świątyni. Nad nimi umieszczono popiersia ich dzieci: Aleksandra i Konstancji.

Rzeźby wykonano z niezwykłą starannością. Widać fałdy szat, rysy twarzy, a na górze – dwa herby rodowe: Topór i Jastrzębiec. To jeden z lepiej zachowanych nagrobków szlacheckich z XVII wieku w tej części Świętokrzyskiego.

Tuż obok znajduje się jeszcze jedna cenna rzeźba – Matka Boska z 1640 roku, również związana z fundacją Korycińskich.

Pod kaplicami bocznymi znajdują się krypty grobowe rodziny Korycińskich. Z tego powodu posadzki kaplic są nieco wyżej położone niż w głównej nawie.

Dla kogo to miejsce

Kościół w Gowarczowie to przede wszystkim gratka dla miłośników historii i architektury sakralnej. Jeśli interesują was zabytki, które nie są oblegane przez turystów, a jednocześnie mają bogatą przeszłość i cenne detale – to dobre miejsce na postój podczas podróży po regionie.

Z dziećmi? Starszakom, którzy uczą się historii Polski, można opowiedzieć o rodach szlacheckich i ich mecenacie nad kościołami. Nagrobek Korycińskich to dobry przykład tego, jak wyglądała pamięć o zmarłych w dawnych czasach. Maluchom może się podobać wyzłacana figura Matki Boskiej – błyszczy i przyciąga uwagę.

Nie jest to jednak miejsce na długie zwiedzanie. Wnętrze obejrzycie w 20-30 minut. Najlepiej połączyć to z wizytą w pobliskich Końskich albo w drodze na szlak turystyczny „Piekielny Szlak”, który łączy miejscowości Piekło i Niebo w powiecie koneckim.

Architektura i układ wnętrza

Kościół jest orientowany – prezbiterium zwrócone na wschód, jak nakazywała tradycja. Budowla tynkowana, dachy dwuspadowe kryte blachą. Z zewnątrz widać wyraźnie, że świątynia powstawała etapami – gotyckie prezbiterium jest węższe i niższe niż późniejsza nawa.

Sklepienia w różnych częściach kościoła też się różnią. W kaplicach, prezbiterium i zakrystii są kolebkowo-krzyżowe, w przedsionku i skarbczyku – kolebkowe. To efekt kolejnych rozbudów i przebudów na przestrzeni wieków.

Wewnątrz panuje typowy dla starych kościołów klimat – półmrok, zapach kadzidła, chłód nawet latem. Warto wziąć coś na ramiona, jeśli planujecie dłuższy postój.

Informacje praktyczne – godziny mszy, dojazd, parking

Kościół znajduje się przy ulicy Kościelnej 1 w Gowarczowie. To centrum miasteczka, nie sposób go przegapić.

Godziny otwarcia: Świątynia jest otwarta głównie podczas mszy świętych. W niedziele i uroczystości odprawiane są o godzinie 7:45, 10:00, 12:00 i 17:00. W dni powszednie msza jest o 16:30 lub 17:00. Jeśli chcecie zwiedzić kościół poza tymi godzinami, warto zadzwonić do parafii i umówić się – telefon: 48 672 40 09.

Wstęp: Bezpłatny. To czynny kościół parafialny, nie obiekt muzealny, więc oczekuje się odpowiedniego zachowania i stroju.

Dojazd: Z Końskich jadecie drogą w kierunku Drzewicy na północ – to około 9 kilometrów. Z Kielc to około 46 kilometrów. Parking możecie znaleźć przy rynku w centrum Gowarczowa, kilkadziesiąt metrów od kościoła.

Czas zwiedzania: 20-30 minut wystarczy, żeby obejrzeć wnętrze i najważniejsze zabytki. Jeśli interesuje was fotografia lub dokładne oglądanie detali – zarezerwujcie 45 minut.

Co jeszcze w okolicy: W samym Gowarczowie nie ma innych znaczących atrakcji turystycznych, ale okolica oferuje kilka ciekawych punktów. Niedaleko znajduje się Zespół Dworski w Korytkowie (XIX wiek, obecnie hotel i restauracja), a w Końskich działa kilka muzeów związanych z przemysłem i historią regionu. Gowarczów leży też na trasie „Piekielnego Szlaku” – 225-kilometrowej trasy turystycznej łączącej miejscowości Piekło i Niebo.

Kontakt z parafią: Jeśli potrzebujecie dodatkowych informacji lub chcecie umówić się na zwiedzanie poza godzinami mszy, piszcie na [email protected] lub dzwońcie pod numer 48 672 40 09. Strona internetowa parafii: www.parafiagowarczow.pl