Niewielka miejscowość między Opoczynem a Żarnowem skrywa jedno z ciekawszych sanktuariów w centralnej Polsce. Paradyż – bo tak od XVIII wieku nazywa się dawna Wola Daleszowska – przyciąga pielgrzymów od ponad trzech stuleci. Powodem jest obraz Chrystusa Cierniem Koronowanego, przed którym do połowy XVIII wieku odnotowano ponad 300 przypadków uzdrowiń i innych niezwykłych wydarzeń.

Późnobarokowy kościół z dwiema wieżami widać z daleka, a nazwa miejscowości – od łacińskiego „paradisus” czyli raj – nie wzięła się znikąd. Kiedy w XVII wieku stanął tu klasztor bernardynów, wokół zaczęły wyrastać gospody i domy dla pielgrzymów. Mówiono wtedy, że w tym miejscu jest jak w raju.

Historia cudownego obrazu z 1678 roku

Wszystko zaczęło się w Wielki Piątek 8 kwietnia 1678 roku. Kazimierz Saryusz Skórkowski, komornik graniczny opoczyński, modlił się w swojej domowej kaplicy w Wielkiej Woli, gdy zauważył krople krwi na obliczu Jezusa na obrazie przedstawiającym Chrystusa w koronie cierniowej. Jeszcze tego samego dnia poinformował o tym miejscowego proboszcza z Wójcina, który z kolei powiadomił komendarza w Żarnowie.

Wieść o cudownym obrazie rozeszła się szybko. W 1763 roku prymas Władysław Łubieński oficjalnie uznał obraz za łaskami słynący. Do tego czasu w sanktuarium spisano ponad 300 cudów – uzdrowiń, nawróceń i innych niezwykłych wydarzeń.

Sam obraz pochodzi z pierwszej połowy XVII wieku i ma wymiary 79,5 na 67 cm. Jest to dzieło olejne namalowane na płótnie przyklejonym do deski, z barokową sukienką z początku XVIII wieku.

Około 1686 roku Skórkowski sprowadził do opieki nad cudownym obrazem bernardynów, fundując im klasztor i drewniany kościół pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego, św. Michała Archanioła i św. Kazimierza królewicza. Bernardyni opiekowali się sanktuarium przez ponad 200 lat, aż do kasaty klasztoru przez władze carskie w kwietniu 1893 roku.

Architektura późnobarokowego sanktuarium

Obecny murowany kościół to późnobarokowa trójnawowa bazylika z charakterystyczną fasadą ozdobioną dwiema wieżami. Każda z nich ma dwie kondygnacje zwieńczone dachami hełmowymi. Bryła świątyni robi wrażenie, zwłaszcza na tle okolicznej zabudowy.

Wnętrze kościoła restaurowano w 1929 roku, a wielki ołtarz w stylu późnego baroku przeszedł gruntowną renowację w latach 1995-1996. Całość ekspozycji ołtarzowej skupia się na środkowej partii z cudownym obrazem Chrystusa Cierniem Koronowanego. Sam wizerunek konserwowała Halina Rudniewska w latach 1977-1978.

Warto zwrócić uwagę na ambonę z drugiej połowy XVIII wieku, umieszczoną przy filarze międzynawowym. Jest marmoryzowana, z trójboczną czaszą i złoconą szyszką u spodu. Ozdobiono ją rzeźbami czterech zakonników czytających otwarte księgi Pisma Świętego – to nawiązanie do bernardyńskiej tradycji miejsca.

Sanktuarium Chrystusa cierpiącego – jedyne w diecezji

Paradyż wyróżnia się na mapie polskich sanktuariów. To jedyne w diecezji radomskiej sanktuarium poświęcone Chrystusowi cierpiącemu. Pełna nazwa brzmi: Sanktuarium Chrystusa Cierniem Koronowanego oraz Krwi Zbawiciela.

Po kasacie klasztoru bernardynów w 1893 roku opiekę nad sanktuarium przejęli księża diecezjalni, którzy początkowo rezydowali tu jako wikariusze parafii Wójcin. Samodzielna parafia powstała dopiero 24 listopada 1919 roku, erygowana przez biskupa Mariana Ryxa. W 2006 roku świątynia otrzymała oficjalny status sanktuarium.

Dziś Paradyż leży na szlaku pielgrzymek pieszych na Jasną Górę, co ożywiło kult cudownego obrazu. W czerwcu odbywa się tu tradycyjna pielgrzymka szkół, a przez cały rok przyjeżdżają grupy pielgrzymkowe z różnych stron Polski.

Nazwa miejscowości – Paradyż – to spolszczona wersja łacińskiego „paradisus”. Dawna Wola Daleszowska otrzymała tę nazwę w XVIII wieku, gdy wokół klasztoru rozrosło się osiedle dla pielgrzymów.

Dla kogo jest to miejsce

Sanktuarium w Paradyżu to przede wszystkim cel dla osób pielgrzymujących i szukających duchowego skupienia. Nie jest to typowa atrakcja turystyczna z przewodnikami czy biletami wstępu – to żywa parafia i miejsce kultu religijnego.

Miłośnicy architektury barokowej znajdą tu jeden z ciekawszych przykładów tego stylu w województwie łódzkim. Późnobarokowa bryła kościoła, ołtarz, ambona i pozostałości klasztorne to solidny powód, by zatrzymać się w drodze przez te tereny.

Osoby interesujące się historią Polski XVII i XVIII wieku mogą prześledzić tu losy bernardynów, dzieje cudownego obrazu i zmiany własnościowe majątku – od Stawieńskich przez Potockich i Kozierowskich po Skórkowskich.

Informacje praktyczne – jak dotrzeć i kiedy przyjechać

Paradyż znajduje się w województwie łódzkim, w powiecie opoczyńskim, przy drodze między Żarnowem a Opoczynem. Dokładny adres sanktuarium to ul. Konecka 6, 26-333 Paradyż. Dojazd samochodem z Opoczna zajmuje około 15 minut, z Piotrkowa Trybunalskiego niecałe 40 minut.

Kościół jest otwarty codziennie. Msze święte w niedziele i święta odprawiane są o godzinie 8:00, 10:00, 12:00 i 16:00. W dni powszednie można uczestniczyć we mszach o 6:30, 7:00 i 17:00. Wstęp do świątyni jest bezpłatny.

Na zwiedzanie samego kościoła wystarczy 30-45 minut. Warto jednak zarezerwować więcej czasu, jeśli chce się spokojnie obejrzeć detale architektoniczne, ambonę i oczywiście cudowny obraz w wielkim ołtarzu. Można też przejść się po okolicy i zobaczyć pozostałości dawnego klasztoru bernardynów.

Co warto wiedzieć przed wizytą

Sanktuarium nie ma zorganizowanych zwiedzań z przewodnikiem dla pojedynczych turystów. Grupy pielgrzymkowe mogą wcześniej umówić się na oprowadzenie, kontaktując się z parafią pod numerem telefonu +48 44 758 40 11 lub mailem [email protected].

Paradyż to niewielka miejscowość, więc nie ma tu rozwiniętej infrastruktury gastronomicznej czy noclegowej. Najbliższe restauracje i hotele znajdziemy w Opocznie (około 15 km) lub Żarnowie. Warto to wziąć pod uwagę planując wycieczkę.

Dla osób podróżujących szlakiem pielgrzymkowym na Jasną Górę Paradyż może być naturalnym przystankiem. Sanktuarium od wieków gościło pielgrzymów zmierzających do Częstochowy i ta tradycja trwa do dziś.

Paradyż należy do parafii obejmującej aż 20 wsi, w tym Adamów, Daleszewice, Dąbrowę, Kazimierzów, Popławy, Psary, Sokołów czy Wielką Wolę.

Najlepszą porą na wizytę są miesiące wiosenne i letnie, gdy można spokojnie spacerować po okolicy i podziwiać architekturę w pełnym słońcu. W czerwcu odbywa się tu pielgrzymka szkół, więc można wtedy doświadczyć sanktuarium w bardziej uroczystej atmosferze. Ważnym dniem w kalendarzu parafii jest również Uroczystość Zesłania Ducha Świętego oraz święto św. Antoniego (13 czerwca).